Waar komt het woord gender vandaan?
Redactie Watisgender.nl · 1 november 2026 · De herkomst
herkomst
Gender was oorspronkelijk vooral een taalkundig woord: het grammaticale geslacht van woorden. John Money introduceerde in 1955 het begrip gender role, Robert Stoller scheidde in 1968 sex en gender, en feministen namen dat onderscheid over. Zo werd een woord voor geslacht iets anders.
Let op
- Het woord is ouder dan de huidige betekenis: in het Frans maakt het onderscheid tussen le en la deel uit van de grammatica.
- De bronnen leggen verschillende accenten: Haig begint bij Money, de Stanford-encyclopedie bij Stoller.
- Het onderscheid tussen sex en gender wordt volgens Haig steeds minder aangehouden.
Gender is pas in de tweede helft van de twintigste eeuw gaan betekenen wat we er nu onder verstaan. Daarvoor was het vooral een woord uit de grammatica. De geschiedenis laat zien dat de betekenis steeds is opgeschoven.
Eerst een woord uit de grammatica
De Stanford Encyclopedia of Philosophy schrijft dat gender tot de jaren zestig vaak werd gebruikt voor mannelijke en vrouwelijke woorden, zoals le en la in het Frans (bron). David Haig onderzocht meer dan 30 miljoen titels van wetenschappelijke artikelen uit de jaren 1945 tot en met 2001. Aan het begin van die periode was gender veel zeldzamer dan sex, en het werd vaak in de grammaticale betekenis gebruikt (bron, alleen de samenvatting gelezen).
1955: John Money en de genderrol
Volgens Haig is het begin van de verandering te herleiden tot John Money, die in 1955 het begrip "gender role" introduceerde (bron, alleen de samenvatting gelezen). Money werkte aan het Johns Hopkins-ziekenhuis in Baltimore en betoogde volgens de Embryo Project Encyclopedia dat gender een maatschappelijke constructie is die op jonge leeftijd te vormen is (bron). Hoe dat in de praktijk uitpakte, lees je in Wie was David Reimer?
1968: Robert Stoller scheidt sex en gender
De psycholoog Robert Stoller ging in 1968 "sex" gebruiken voor biologische kenmerken en "gender" voor de mate van vrouwelijkheid en mannelijkheid die iemand toont. Hij deed dat, schrijft de encyclopedie, om te verklaren waarom sommige mensen zich gevangen voelden in het verkeerde lichaam (bron). Het onderscheid ontstond dus ook in de medische context van transseksualiteit, en niet alleen in het feminisme.
De feministen nemen het over
Feministen vonden het onderscheid bruikbaar om te betogen dat veel verschillen tussen vrouwen en mannen maatschappelijk ontstaan en dus veranderbaar zijn (bron). Simone de Beauvoir had al in 1949 geschreven dat je niet als vrouw wordt geboren, maar het wordt. Gayle Rubin sprak in 1975 van een sex/gender-systeem, waarin het biologische materiaal maatschappelijk wordt gevormd (bron). Volgens Haig begon de grote groei van het woord pas toen feministen het gingen gebruiken (bron, alleen de samenvatting gelezen).
Daarna: sekse zelf ter discussie
Judith Butler betoogde in 1990 dat ook sekse misschien wel "as culturally constructed as gender" is, waardoor het onderscheid wegvalt (bron). Zie Is gender een sociale constructie? Haig constateerde in 2004 dat gender ook biologische betekenis was gaan dekken en dat het onderscheid nog maar af en toe werd aangehouden (bron, alleen de samenvatting gelezen). In 2006 kwam er met de Yogyakarta-principes een definitie van genderidentiteit in een mensenrechtentekst, opgesteld door 29 deskundigen uit 25 landen (bron).
Waarom dit ertoe doet
In het Nederlands is het woord in de betekenis van sociale en culturele kenmerken pas gedateerd op 1991, als leenwoord uit het Engels (bron). Ons eigen woord geslacht betekent al sinds de zestiende eeuw zowel "kunne, sekse" als de eigenschap van naamwoorden (bron).
Dit is onze beoordeling. Daarom houden wij het bij: gender is geslacht. Wie vandaag zegt dat "gender" dit of dat betekent, doet alsof het woord altijd die betekenis had. De geschiedenis laat zien dat het begrip is gemaakt en verschoven door mensen met verschillende doelen: onderzoekers die transseksualiteit wilden verklaren, feministen die wilden aantonen dat vrouwen niet door hun lichaam zijn bepaald, en opstellers van mensenrechtenteksten. Die doelen botsen nu soms met elkaar.
Het sterkste argument van de andere kant
Dat een woord in betekenis is veranderd, zegt niets over de waarde ervan. Veel woorden veranderen, en de huidige betekenis kan nauwkeuriger zijn dan de oude. Dat is juist. De geschiedenis weerlegt niets; ze laat alleen zien dat de huidige betekenis geen vanzelfsprekendheid is.
Bronnen
- Stanford Encyclopedia of Philosophy. Feminist Perspectives on Sex and Gender
- Haig (2004). The inexorable rise of gender and the decline of sex, Archives of Sexual Behavior (samenvatting)
- Embryo Project Encyclopedia, Arizona State University. David Reimer and John Money Gender Reassignment Controversy
- Yogyakarta Principles (2006). Introduction
Dit is informatie en geen medisch of juridisch advies. Bij elke bewering staat de bron, zodat je alles zelf kunt nalezen. Fout gezien? Mail [email protected].
Veelgestelde vragen over herkomst
Meer over De herkomst
Wie was David Reimer? De John/Joan-zaak uitgelegd
De bekendste casus uit de geschiedenis van gender: een jongen die op advies van John Money als meisje werd opgevoed. Wat er gebeurde en wat je er wel en niet uit kunt afleiden.
De herkomst
Is gender een sociale constructie?
De WHO noemt gender een sociale constructie, Judith Butler noemt ook sekse zo. Wat dat betekent en waarom het botst met het idee van een aangeboren genderidentiteit.
De herkomst
