Is gender een sociale constructie?

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wel. De WHO schrijft over gender: "As a social construct, gender varies from society to society and can change over time." Vertaald: als sociale constructie verschilt gender per samenleving en kan het in de tijd veranderen (bron). Sociaal geconstrueerd betekent niet dat het niet bestaat, maar dat het door mensen is gemaakt.

Waar het idee vandaan komt

De Stanford Encyclopedia of Philosophy noemt Simone de Beauvoir, die in 1949 schreef dat je niet als vrouw geboren wordt maar het wordt. De encyclopedie citeert ook haar stelling dat maatschappelijke discriminatie bij vrouwen effecten teweegbrengt "so profound that they appear to be caused by nature" (bron). Feministen wilden daarmee laten zien dat veel van wat als natuurlijk verschil geldt, een maatschappelijke oorzaak heeft.

Judith Butler gaat een stap verder

Butler stelt dat gender niet iets is dat je bent, maar iets dat je doet. Gender ontstaat volgens Butler "through a stylized repetition of acts": door steeds herhaalde handelingen. En Butler trekt ook sekse in twijfel: "perhaps this construct called 'sex' is as culturally constructed as gender" (bron). In die visie valt het onderscheid tussen sekse en gender weg.

Wat de biologie daartegenover zet

Biologen spreken dat laatste tegen. Goymann, Brumm en Kappeler schrijven dat de biologische definitie van de geslachten centraal blijft en dat het ontkennen van biologisch geslacht wetenschappelijke vooruitgang aantast (bron, alleen de samenvatting gelezen). Zij zeggen er ook bij dat ze een inclusieve omgeving voor mensen met een andere genderidentiteit steunen, en dat daarvoor geen ontkenning van biologisch geslacht nodig is. Zie Hoeveel geslachten zijn er?

De vraag die blijft liggen

Dit is onze eigen beoordeling. Wij vinden dat gender geslacht betekent, en dat wat de WHO hier beschrijft rollen en normen zijn. Die zijn inderdaad door mensen gemaakt, maar dat zegt niets over het woord geslacht. Het debat gebruikt vaak twee ideeën tegelijk. Gender is een sociale constructie, zegt de WHO. Genderidentiteit is "inherent", zegt de American Psychological Association (bron). En Transgender Netwerk schrijft dat genderidentiteit is gebaseerd op "jouw gevoel en niet op hoe de samenleving dit voor ons heeft ingedeeld" (bron). Maar als man en vrouw als rol maatschappelijk zijn gemaakt, wat is dan de innerlijke ervaring man of vrouw te zijn? Wie die vraag stelt, ontkent de ervaring niet, maar vraagt wel wat ze precies inhoudt.

Het sterkste argument van de andere kant

Voorstanders zullen zeggen dat de twee ideeën elkaar niet uitsluiten. De rol verschilt per samenleving, terwijl het gevoel ergens bij te horen diep persoonlijk kan zijn, zoals Polderman en collega's veronderstellen dat genderidentiteit deels door genen wordt beïnvloed (bron, alleen de samenvatting gelezen). En onderzoek naar hersenen, zoals dat van Joel en collega's, laat volgens de auteurs zien dat mensen geen strikt mannelijk of vrouwelijk brein hebben, maar een mozaïek van kenmerken (bron, alleen de samenvatting gelezen). Dat maakt een eenvoudige tegenstelling tussen natuur en cultuur inderdaad te simpel. Maar het geeft nog geen antwoord op de vraag wat een innerlijke ervaring van gender is.

Bronnen

• Wereldgezondheidsorganisatie. Gender and health
• Stanford Encyclopedia of Philosophy. Feminist Perspectives on Sex and Gender
• Goymann, Brumm en Kappeler (2023). Biological sex is binary, even though there is a rainbow of sex roles, BioEssays (samenvatting)
• American Psychological Association (2015). Guidelines for Psychological Practice With Transgender and Gender Nonconforming People
• Transgender Netwerk. Begrippenlijst
• Polderman e.a. (2018). The Biological Contributions to Gender Identity and Gender Diversity, Behavior Genetics (samenvatting)
• Joel e.a. (2015). Sex beyond the genitalia: The human brain mosaic, PNAS (samenvatting)